Đầu tư giá trị trên thị trường chứng khoán Việt Nam
(Bài 1/3 trong chuỗi Suy nghĩ về đầu tư giá trị trên thị trường chứng khoán Việt Nam
Bài 1: Thị giá và Giá trị cổ phiếu |
Bài 2: Biên độ an toàn và Ngài Thị Trường |
Bài 3: Những sai lầm thường gặp trong đầu tư chứng khoán ).
Trên thị trường chứng khoán Việt Nam, nhiều người tin rằng giá cổ phiếu sẽ luôn phản ánh giá trị doanh nghiệp. Nhưng thực tế, thị trường lại thường xuyên định giá sai — đôi khi sai cả ngàn dặm.
Tư duy cốt lõi của đầu tư giá trị: phân biệt thị giá và giá trị
Rất nhiều người khi đầu tư chứng khoán chỉ nhìn vào bảng giá cổ phiếu.
Họ thấy một cổ phiếu giá 3.000 đồng và nghĩ rằng nó rẻ hơn một cổ phiếu giá 30.000 đồng. Nhưng trong đầu tư, thị giá thấp chưa chắc đã là rẻ, và thị giá cao cũng chưa chắc là mắc.
Sự khác biệt giữa thị giá và giá trị chính là nền tảng của trường phái đầu tư giá trị.
Trong bài viết này, tui sẽ giới thiệu tư duy cốt lõi của Benjamin Graham — người được xem là cha đẻ của đầu tư giá trị — để giải thích vì sao phần lớn sai lầm của nhà đầu tư bắt đầu từ việc nhầm lẫn giữa hai khái niệm: thị giá và giá trị.
Ben Graham là tác giả cuốn Nhà Đầu Tư Thông Minh (The Intelligent Investor), một trong những cuốn sách kinh điển nhất về đầu tư. Ông cũng là người thầy của nhiều nhà đầu tư huyền thoại, trong đó nổi tiếng nhất là Warren Buff
Vì sao đầu tư giá trị ra đời?
Benjamin Graham – cha đẻ của đầu tư giá trị
Graham được coi là một nhân vật xuất chúng trong phân tích chứng khoán, đồng thời được xem là cha đẻ của trường phái đầu tư giá trị.
Hai tác phẩm nổi tiếng nhất của ông là:
- Security Analysis (Phân tích chứng khoán), đồng tác giả với David Dodd, được xuất bản lần đầu năm 1934.
- The Intelligent Investor (Nhà đầu tư thông minh), được xuất bản lần đầu năm 1949.
Bối cảnh ra đời của Phân tích chứng khoán gắn liền với cuộc Đại suy thoái sau vụ sụp đổ thị trường chứng khoán Mỹ năm 1929. Trong giai đoạn 1929–1932, Benjamin Graham đã chịu những khoản thua lỗ nặng nề trên thị trường. Những trải nghiệm này khiến ông suy ngẫm sâu sắc về rủi ro đầu tư và tầm quan trọng của việc bảo vệ vốn.
Từ các bài giảng và nghiên cứu tại Đại học Columbia, Graham cùng David Dodd đã hệ thống hóa những nguyên tắc đầu tư của mình và xuất bản Phân tích chứng khoán. Cuốn sách đặt nền móng cho phương pháp đầu tư giá trị, nhấn mạnh việc phân tích nội tại của doanh nghiệp và nguyên tắc biên độ an toàn nhằm giúp nhà đầu tư hạn chế rủi ro và bảo vệ vốn.
Bối cảnh khủng hoảng tài chính và bài học đầu tư
Trong giai đoạn khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008–2009, nhiều thị trường chứng khoán lớn trên thế giới đã sụt giảm mạnh. Chỉ số Dow Jones và S&P 500 của Mỹ giảm hơn 40%, trong khi thị trường chứng khoán Việt Nam với chỉ số VN-Index đã giảm hơn 70%.
Đây là một mức giảm rất nghiêm trọng. Nhiều nhà đầu tư thua lỗ nặng nề, thậm chí phá sản, đặc biệt là những người sử dụng đòn bẩy tài chính quá mức thông qua giao dịch ký quỹ (margin).
Để đi thẳng vào trọng tâm vấn đề, chúng ta cần quay lại một khái niệm nền tảng trong đầu tư: sự khác biệt giữa thị giá và giá trị.
Thị giá và giá trị trong đầu tư thực tế
Phân biệt thị giá vs giá trị
Theo Graham, khi đầu tư vào bất kỳ cái gì, bạn nên quan tâm đến hai và chỉ hai khái niệm:
- Thị giá (price): là số tiền mà bạn cần bỏ ra.
- Giá trị (value): là thứ mà bạn sẽ nhận lại được trong tương lai.
Thị giá thì dễ hiểu quá phải không? Nhưng làm sao biết trước được giá trị?
Trên thị trường chứng khoán Việt Nam, có nhiều doanh nghiệp khá nhàm chán nên ít được đám đông chú ý và thường bị định giá sai (thị giá < giá trị). Một ví dụ cụ thể là cổ phiếu CAP trong ngành tinh bột sắn.
Ví dụ về quyết định đầu tư tiền đi du học
Chúng ta sẽ thử xét ví dụ sau: một nam sinh vừa tốt nghiệp trung học phổ thông đang cân nhắc xem có nên bỏ tiền đi du học bậc Đại học ở nước ngoài hay không?
Thời gian học là 4 năm, và tổng chi phí là 100.000 đô la, phải trả ngay từ đầu (do Lãnh sự quán yêu cầu số tiền phải có sẵn trong tài khoản ngân hàng). Hãy xem đây là một quyết định đầu tư, và chỉ xét đến khía cạnh kinh tế, liệu cậu bé có nên bỏ tiền đi học hay không?
Thị giá của khoản đầu tư này chính là 100.000 đô la phải bỏ ra ngay hôm nay.
Còn cách tính giá trị đơn giản nhất là ước tính số tiền mà cậu bé có thể kiếm được sau khi tốt nghiệp.
Giả sử sau 4 năm học, cậu bé về Việt Nam làm việc với mức lương khởi điểm 1.000 đô la/tháng, tức 12.000 đô la/năm. Với năng lực của mình, cậu bé tin rằng thu nhập sẽ tăng trung bình 25% mỗi năm.
Thu nhập dự kiến sẽ là:
Năm đầu tiên đi làm (năm thứ 5 kể từ hiện tại): 12.000 đô la
Năm thứ 2: 15.000 đô la
Năm thứ 3: 18.750 đô la
Năm thứ 4: 23.440 đô la
Năm thứ 5: 29.300 đô la
Năm thứ 6: 36.620 đô la
Tổng thu nhập sau 6 năm làm việc:
12.000 + 15.000 + 18.750 + 23.440 + 29.300 + 36.620
= 135.110 đô la
Nhìn qua, nhiều người sẽ cho rằng đây là một quyết định đầu tư hợp lý: bỏ ra 100.000 đô la và thu về tận 135.000 đô la.
Nhưng lập luận này bỏ qua một yếu tố quan trọng: giá trị của tiền thay đổi theo thời gian.
Ví dụ, nếu có 100 đô la và gửi ngân hàng với lãi suất 8%/năm, thì sau một năm sẽ có 108 đô la. Điều đó có nghĩa là 108 đô la trong tương lai chỉ tương đương khoảng 100 đô la ở hiện tại.
Trong tài chính, phương pháp phổ biến để tính giá trị hiện tại của các dòng tiền trong tương lai được gọi là chiết khấu dòng tiền (Discounted Cash Flow – DCF). Phương pháp này quy đổi toàn bộ các khoản thu nhập dự kiến trong tương lai về giá trị tương đương ở thời điểm hiện tại bằng cách sử dụng một tỷ lệ chiết khấu nhất định.
Áp dụng phương pháp DCF với tỷ lệ chiết khấu 8%/năm, chúng ta có thể tính giá trị hiện tại của các khoản thu nhập mà cậu bé sẽ nhận được trong tương lai.
Ví dụ, số tiền 12.000 đô la nhận được sau 5 năm (4 năm học + 1 năm làm việc), nếu chiết khấu với lãi suất 8%/năm, thì chỉ còn tương đương khoảng 8.170 đô la ở hiện tại.
Nếu chiết khấu tương tự cho toàn bộ các dòng tiền trong 6 năm làm việc, giá trị hiện tại của tất cả các khoản thu nhập chỉ khoảng 72.900 đô la.
Như vậy:
- Chi phí đầu tư ban đầu: 100.000 đô la
- Giá trị hiện tại của thu nhập tương lai: khoảng 72.900 đô la
Rõ ràng nếu chỉ xét về khía cạnh kinh tế thì đây là một quyết định đầu tư quá tồi. Lời khuyên: cậu bé nên đi tìm khóa học khác, hoặc thậm chí có thể xem xét việc xuất khẩu lao động ngay bây giờ.
Ở trên là một ví dụ hết sức đơn giản khi phân tích theo trường phái đầu tư giá trị. Khi phân tích một doanh nghiệp, bạn có thể áp dụng tương tự: 100.000 đô la chính là số tiền phải bỏ ra mua doanh nghiệp (thị giá); còn số tiền lương kiếm được trong tương lai chính là dòng tiền từ lợi nhuận mà doanh nghiệp đó sẽ sinh ra trong tương lai (giá trị).
Sai lầm phổ biến của nhà đầu tư cá nhân
Điểm yếu lớn nhất của nhà đầu tư Việt
Benjamin Graham có nói ngay ở đầu cuốn sách Nhà đầu tư thông minh rằng: kẻ thù lớn nhất của nhà đầu tư chính là bản thân anh ta. Nghĩa là, phần lớn những sai lầm mà nhà đầu tư mắc phải không phải xuất phát từ những nguyên nhân khách quan (công ty đột nhiên phá sản, ban lãnh đạo gian dối, rủi ro thị trường,...) mà là do chính sai lầm chủ quan mà họ tự gây ra. Điều này đặc biệt đúng ở Việt Nam: phần lớn mọi người thường lo lắng và đổ lỗi cho hoàn cảnh bên ngoài hơn là tự nhìn lại chính cách ra quyết định đầu tư của bản thân mình. Tui đã viết chi tiết hơn về hiện tượng này trong bài phân tích tâm lý của nhà đầu tư khi thị trường biến động.
Người hà tiện và người tiết kiệm
Tui sẽ đi phân tích điểm yếu lớn nhất của người Việt khi đầu tư:
Vâng, nói một cách ngắn gọn là thế này: người Việt rất hám của rẻ. Trong con mắt người nước ngoài, người Việt rất hà tiện, chứ không biết tiết kiệm.
Người hà tiện là người chỉ biết nghĩ đến thị giá. Còn người tiết kiệm là người biết dung hòa giữa thị giá và giá trị.
Sai lầm khi nhìn vào bảng giá cổ phiếu
Rất nhiều người mới chơi chứng khoán chỉ tìm đến bảng giá chứng khoán hàng ngày.
Thực ra cách suy nghĩ này không chỉ xuất hiện trong đầu tư, mà còn rất phổ biến trong đời sống hàng ngày.
Ví dụ đơn giản nhất là chuyện ăn sáng.
Một người có thể đi rất xa chỉ để mua được gói xôi 5.000đ thay vì 7.000đ, vì họ cảm thấy mình đã tiết kiệm được 2.000đ. Nhưng nếu tính cả thời gian, công sức và sự bất tiện bỏ ra, khoản “tiết kiệm” đó thực ra gần như không có ý nghĩa gì.
Ở những quyết định lớn hơn, sai lầm này càng rõ.
Ví dụ khi mua điện thoại. Nhiều người chọn một chiếc điện thoại rẻ hơn vài triệu đồng so với những dòng máy tốt hơn. Nhưng sau một thời gian sử dụng, máy bắt đầu chậm, pin xuống nhanh, và phải thay máy sớm hơn dự tính. Chiếc điện thoại “rẻ” ban đầu hóa ra lại đắt hơn trong dài hạn.
Điều thú vị là cách suy nghĩ này không dừng lại ở chuyện tiêu dùng. Tui còn thấy nó xuất hiện gần như y hệt trong đầu tư chứng khoán ở Việt Nam.
Ví dụ họ so sánh:
Giá cổ phiếu một doanh nghiệp thép nhỏ: 3.000đ
Giá cổ phiếu thép HPG: 30.000đ
Và họ kết luận rằng nên mua cổ phiếu thép nhỏ vì thị giá của nó rẻ và hấp dẫn hơn nhiều so với cổ phiếu HPG.
Thực tế, nhiều doanh nghiệp thép nhỏ đã thua lỗ kéo dài, thậm chí phá sản hoặc hủy niêm yết. Trong khi đó, HPG là doanh nghiệp đầu ngành với quy mô và hiệu quả kinh doanh hoàn toàn khác.
Phân tích đầu tư không phải như vậy! Đừng bao giờ phí hết thời gian để đọc bảng giá hoặc xem đồ thị, vì chúng chỉ cho ta biết một biến duy nhất: thị giá. Bạn không thể nhìn thấy cột giá trị trong bất kỳ bảng giá nào cả.
Vậy trong đầu tư, rốt cuộc chúng ta phải nhìn vào điều gì?
Nguyên tắc đầu tiên của đầu tư khôn ngoan
Bước đầu tiên để đầu tư khôn ngoan là biết mua rẻ.
Nhưng mua rẻ không có nghĩa là thị giá thấp.
- Thị giá cao không nhất thiết là mắc.
- Thị giá thấp không nhất thiết là rẻ.
- Thị giá giảm mạnh cũng chưa chắc đã tạo ra cơ hội đầu tư đúng.
Mua rẻ chính là mua với thị giá thấp hơn đáng kể so với giá trị thực.
Kết luận
Bà Tám bán hủ tiếu lâu năm ở đầu hẻm gần nơi tui sống, từng dạy rằng: đừng hà tiện, thay vì vậy hãy biết tiết kiệm. Vì nếu hà tiện thì cả đời của cháu sẽ mãi nghèo khổ, cho dù cháu có kiếm được nhiều tiền đi nữa. Nhưng nếu cháu biết tiết kiệm, cháu sẽ luôn sung túc, cho dù cháu không kiếm được nhiều tiền như người khác.
Bà Tám còn thường khuyên dạy khi mua cái gì cũng phải xét đủ cả 3 yếu tố: rẻ, bền, đẹp.
Nếu chỉ chăm chăm nghĩ đến rẻ, bạn chắc chắn sẽ thất bại khi đầu tư cổ phiếu.
Phần tiếp theo
Trong bài tiếp theo, chúng ta sẽ tìm hiểu hai nguyên tắc quan trọng nhất của đầu tư giá trị: biên độ an toàn (margin of safety) và cách đối phó với “Ngài Thị Trường”.
→ Đọc tiếp Bài 2: Hai nguyên tắc cơ bản trong đầu tư giá trị
Hay quá bạn ơi
Cảm ơn tác giả bài viết ạ. E chưa từng tìm hiểu đầu tư cổ phiếu, cách diễn giải của tác giả dễ hiểu ạ.